Het debat over snelle soberheid: de voor- en nadelen op een rij

Voor- en tegenstanders van snelle soberheid vliegen elkaar in de haren. Bas Jacobs schreef er een stuk over op de nieuwe ESB blog,  terwijl Marcel Canoy er de berichtgeving in het NRC op de korrel neemt. En bij de Nederlandsche Bank noemen ze maar liefst acht redenen om snel te bezuinigen. 

Wat is nu de inhoudelijke discussie in dit debat? Laat ik de verschillende argumenten eens op een rij zetten.

De grote boze markt

Als we niet snel bezuinigen, komt de grote boze markt en die eet ons op. DNB zegt hierover ‘Financiële markten volgen Nederland met argusogen. (…) Het begrotingstekort is hoog, de concurrentiepositie (afgemeten aan loonkosten per eenheid product) is verslechterd, de economische groei blijft achter en qua hypotheekschuld loopt Nederland ver uit te pas.’ Een andere oorzaak die ze niet noemen is de grootte van de Nederlandse financiële sector.

Onderstaande grafiek laat zien hoeveel Nederlandse staatsschuld wanneer afloopt (de zogeheten maturity). De komende drie jaar gaat het om ongeveer 30 miljard euro per jaar. De kosten van een procentpunt hogere rente zijn dus ruwweg 300 miljoen euro in het eerste, 600 miljoen in het tweede en 900 miljoen  in het derde jaar.

Het is nuttig om dit te vergelijken met de maturity van overheidsschuld in andere landen, zoals Spanje. Dat blijkt een groter percentage kortlopende schuld te hebben, zie hier.

Interessant is dat het weinig uitmaakt of markten rationeel of juist irrationeel reageren. Als markten irrationeel zijn, is het de vraag of een lagere staatschuld wel helpt om een zelfbevestigende schuldencrisis te voorkomen. Marktenprijzen zijn in die visie immers vooral onvoorspelbaar sentiment. En het voorbeeld van Spanje maakt duidelijk dat een lage overheidsschuld niet altijd helpt om markten te kalmeren.  Als markten daarentegen wel rationeel zijn zou je verwachten dat het vooral hervormingen – die over twee of drie jaar de groei zullen stimuleren – markten te overtuigen van de kredietwaardigheid van een land. Snelle soberheid maakt dan maar een beperkt verschil.

Te snel bezuinigen kost geld

Een belangrijk onderwerp van debat is momenteel hoe erg het is om op het verkeer moment te snel of teveel te bezuinigen.

Op de lange termijn kan alleen groei ervoor zorgen dat de overheidsschuld beheersbaar blijft.  Tegelijkertijd zou de zogeheten begrotingsmultiplier wel eens groter zou kunnen zijn in tijden van economische crises. Dat betekent dat overheidsbesteding op zo’n moment extra effectief zijn in het stimuleren van de economie,  terwijl bezuinigingen de economie extra hard treffen.

Tot slot zijn er economen die beargumenteren dat bezuinigen op een moment dat monetair beleid geen ruimte voor stimuleren biedt de langetermijngroei schaadt. Bradford DeLong en Lawrence Summers schreven er een invloedrijk stuk over. Ze concluderen: Our analysis suggests that under plausible conditions regarding the fiscal multiplier, hysteresis effects of downturns on future output and real interest rates temporary fiscal expansions may actually be self-financing.

In gewone mensentaal: nu bezuinigen vergroot de werkeloosheid en beperkt investeringen. DeLong en Summers denken dat die werkeloosheid permanente gevolgen heeft voor de kwaliteit van de werknemers in een land, terwijl bedrijven de opgelopen achterstand niet meer kunnen inlopen. Door als overheid te investeren voorkom je dit en kun je die investering terugverdienen. 

Als we het nu niet doen, doen we het nooit

Een veel gehoorde uitspraak luidt: Never waste a good crisis. Maar politici zijn opportunisten en van uitstel komt afstel.  Als er nu geen ingrijpende maatregelen genomen worden en het ook maar iets beter gaat, worden hervormingen op de lange baan geschoven. Veranderingen op de woningmarkt, de arbeidsmarkt, het pensioenstelsel en de zorg komen dan niet van de grond. Een niet te onderschatten argument.

Waarom is het belangrijk wie gelijk heeft?

Als te snel bezuinigen schadelijk is voor de groei op langere termijn zouden EU brede kortetermijnbezuinigingen er voor kunnen zorgen dat we juist dieper in de problemen komen. Als markten kortetermijn bezuinigingen daarentegen nodig hebben om overtuigd te raken van de kredietwaardigheid van Europese landen, zou uitstel van bezuinigen ertoe kunnen leiden dat we dieper in de problemen komen. Het maakt dus nogal uit wie er in dit debat gelijk heeft.

Advertisements

2 thoughts on “Het debat over snelle soberheid: de voor- en nadelen op een rij

  1. Het debat had natuurlijk horen te luiden, hebben we wel zo’n grote staatsschuld? Het antwoord daarop is overigens natuurlijk allang bekend, maar wordt zorgvuldig onder de pet gehouden door de media om bezuinigingen af te dwingen.
    http://tinyurl.com/d7xqqb7
    ,

  2. De markt moet de kans krijgen te zuiveren, m.a.w. slechte banken en bedrijven om laten vallen. Ja dat kost in eerste instantie werkgelegenheid, maar geeft de resterende, betere, marktpartijen meer ruimte om meer markt te pakken (en daarmee te innoveren). De depressie van 1920 (ja, 1920) is een goed voorbeeld hoe een Overheid (US in dit geval) met enorme bezuinigingen en ook importheffingen de economie in 18 maanden weer liet groeien. En dat terwijl de werkloosheid in het eerste jaar erger was dan in de zgn. ‘Grote Depressie’. Food for thought: http://adutchpatriot.com/2012/06/28/why-youve-never-heard-of-the-great-depression-of-1920-thomas-e-woods-jr/

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s